دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

113

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

نوظهور مستقل افغانستان گرديد . بيمارى شاه جهان در ذوالقعده 1067 / سپتامبر 1657 موجب جنگ جانشينى در بين فرزندان او شد و شاهزاده داراشكوه درصدد برآمد تا حمايت شاه را براى استفاده از نيروى نظامى ايران به دست آورد . محتملا در اين موقع بوده كه در اصفهان صحبت دخالت پيش‌آمده ، چراكه براى اين منظور نيروى نسبتا اندكى در نظر گرفته شده است . ولى داراشكوه نتوانست به نتايج مهمى دست يابد و بدست برادرش اورنگ‌زيب افتاد و در سال 1069 / 1659 به قتل رسيد . بعيد نيست كه گسيل قشونى از قندهار او را نجات داده باشد « 1 » . اورنگ‌زيب در جريان كشمكش‌هاى قدرت‌طلبى در سال 1065 / 1655 و 1067 / 1657 سپاهيانى را براى انقياد دولتهاى گل‌كنده و بيجاپور شبه‌جزيره دكن كه سابقا تحت نفوذ ايران بودند ، گسيل داشت . او بهرحال به اين دولتها رخصت داد تا حدودى استقلال خود را حفظ كنند و اين امر احتمالا در نتيجه حمايت مراجع قدرت اصفهان از اين شاهزادگان شيعى مذهب در مقابل امپراتور جديد مغولان كه خود مذهب تسنن داشت ، بوده است . مصداق اين حدس و گمان فرستادن سفراى ايرانى به دربار اين دولتها بود . ولى اگر اين حدس درست باشد ، پس شاه مىبايد بلافاصله به بىفايدگى اين طرح و نقشه پىبرده باشد چون طولى نكشيد كه اورنگ‌زيب پس از تاجگذارى درصدد برآمد حاكميت مستقل امپراتور مغول را به رسميت شناسد . اورنگ‌زيب كه موقعيتش هنوز متزلزل بود ، از قرار معلوم اين اطلاعات را با نوعى آرامش دريافت كرده است . اگر قضيه امنيت قندهار تصميم شاه را برانگيخته باشد ، پس مىبايد بلافاصله نوميد شده باشد . چون زمانيكه سفرا مبادله شدند امپراتور هند به هيچ‌وجه زير بار فيصله يافتن اين مسأله خاص نرفت . در نتيجه تنش بين هند و ايران به درجه‌اى رسيد كه شاه حتى در آخرين روزهاى زندگى زمانى كه از بيمارى مهلكى رنج مىبرد ، سپاهى را عليه هند تدارك ديد . ولى مقدّر بود كه اين لشكركشى صورت عمل به خود نگيرد . يكى از ويژگيهاى عمده سلطنت عباس دوم توجه مستمر او به امور دولتى بود . اين امر حتى پس از سال 1073 / 1662 كه نخستين علائم بيمارى طولانى و رنج‌آور وى ظاهر شد ادامه يافت ولى عكس‌العمل او در مقابل بىنظمىها و سوء اداره پاره‌اى از رجال و مأموران مملكتى ، از اين زمان به بعد نسبت به سالهاى سابق شدت گرفت . قتلهايى كه به همين منظور انجام شد ، كم نبود . هنگاميكه بيمارى شاه رو به وخامت گذاشت ( طبق گزارشهاى ناظران اروپائى احتمالا او به مرض

--> ( 1 ) - رياض الاسلام ، روابط ايران و هند ، ص 123 .